Tempo Semanal

PARTE I : Mauk Moruk sai Moruk Ba Governu Xanana ho Opozisaun Featured

Rate this item
(10 votes)
Presidenti Konselho Revolusaun Maubere, Mauk Moruk ne'ebe taka hela sapeo koboy mak haleu husi ninia membru sira iha kuartel Konselho Revolusaun Fatu Hada Dili, durante halo deklarasaun hasoru Governu no partidu FRETILIN (15/02) Presidenti Konselho Revolusaun Maubere, Mauk Moruk ne'ebe taka hela sapeo koboy mak haleu husi ninia membru sira iha kuartel Konselho Revolusaun Fatu Hada Dili, durante halo deklarasaun hasoru Governu no partidu FRETILIN (15/02)

Tempo Semanal – Dili, 16/02/2014

 

Tuir mai ne’e tanskrisaun parte dahuluk husi deklarasaun Konselho Revolusaun Maubere ne’ebe lee husi Mauk Moruk ba ninia apoiantes no simpatizantes sira iha kuartel Konselhu Revolusaun Fatu Hada, Dili (15/02).

 

Iha Deklarasaun ne’e Mauk Moruk ho ninia konselho de Revolusaun Maubere alega maka’as hasoru V Governu konstitusiona, Primeiru Ministru Xanana, Ministru do presidencia do Konselho dos Ministrus, Ministra Financas, Ministru Petroleu no Mineral no membru Governu sira seluk. Mauk mos halo akuzsaun maka’as hasoru lider Partidu FRETILIN simu osan husi Xanana nune’e la defende povu nia interese maibe defende fali lider sira nia taxu. Nia mos hasai lia kroat hasoru eis Ministru dos negosiu Estranjeiru, DR. Jose Ramos Horta.

 

Mauk Moruk akuza katak governu xanana nakonu ho korruptor, Nauk ten, Bosok ten, Mafiozu, lohi ten, bobar ten no alegasaun sira sira seluk. Tempo Semanal ona atu konfirma ho parte balun hetan akuzasaun husi Konselho Revolusaun maibe la konsege. Tempo Semanal konsege de’it konfirma ho Presidenti Partidu FRETILIN via telefone hodi hateten,”katak kuandu nia maka alega nia maka tenke prova iha instansia seluk. Wainhira bu’at ne’e sa’i on aba publika maka ami rua DR. Mari sei hatama keixa ba Tribunal hasaoru Mauk Moruk hodi nia apresenta provas.”

 

Ita bele nota momos katak estadu no Governu la iha kbi’it atu konsege regula Mauk Moruk maske iha momentu ruma kotuk mosu ona deklarasaun katak ema civil bandu labele uza farda Militar maibe iha Fatu hada Mauk Moruk halo lanu Governu xanana. 

 

Tuir mai ita ba akompania deklrasaun Mauk Moruk PARTE I ne’ebe hala’o iha loron Sabado (15/02) hanesan okos ne’e:

 

“Ba situasaun politika atual ne’ebe ita povu Timor tomak no mos opiniaun publiku internasional  hateten katak iha Timor Loro Sa’e, Governasaun Xanana ho ninia kompadrinu ho patrinho forma ona ne’e labele tan atu ukun ho sira nia espektativas to’o periodu tinan lima nia laran tan. Tan ba sira haki’ak, habelar no haburas maka’as liu Korrupsaun, konduiu no nepotismu (KKN) maka predomina sira nia ukun iha prosesu laran tomak. To’o ohin loron ita hotu-hotu hatene hela no akompania hela daudauk. “

 

“Governasaun Xanana nian ba periodu ida ne’e ho ida ne’ebe liu ba kotuk ne’e ninia resultadu maka povu ki’ik no ki’ak sira susar, terus ba beibeik hodi de’it kulit no ruin I sira nia destinu entrega sorin. Maibe ba ema ukun nain sira maka haburas no habelar sistema ukun hodi atende de’it maka bosok, lohi no nauk no mos lori sira nia propaganda oi-oin, hodi rende-renda no funan-funan atu buka de’it desvia sentimentu ita povu ki’ik no ki’ak nia atensaun ba buka hirak ke la iha valor liu-liu ba ita nia moris hanesan ema kriatura nai Maromak nian. Nune’e mos ita povu ki’ik no ki’ak nia dignidade no identidade hanesan povu timor Loro Sa’e hamri’ik iha mundo nia klaran. “

 

Tan ba nune’e maka konselho Revolusaun povu Maubere nian, bolu atensaun ba exekutivu Xanana nian dala barak ona atu muda ninia mentalidade ne’ebe ke la serve duni povu Maubere ki’ik no ki’ak nia interese. Maibe Xanana finje la halo kauza ida I buka defende nafatin ninia liman no ain foer restu sira iha ninia Governsaun to’o momentu ida ne’ebe nia tenke forca duni nia aan atu resigna husi nia patamar ukun nian. 

 

Tan ba ne’e ninia kompadrinu sira, nia inkapacidade no inkompetencia atu kontinua ukun povu Maubere no mos ka’er nafatin ita nia Republika Demokratika Timor Leste nia destinhu iha Rai doben Timor Loro Sa’e nia laran nune’e mos hatudu bam undo tomak. 

 

Xanana ho nia ministru grupu ida ne’ebe konstitui nukleu mafiozu no bosokten, no lohi ten, sira maka hanesan Ministru Agio Pereira, ho ministra pires Emilia ho Alfredo. Hotu-hotu hamutuk so hodi manobras politika bee foer nian, atu kee rai kuak bo’ot ba Xanana, maibe Xanana kontinua la hare, la rona no mos la sente hanesan nehek ida ne’ebe tata nia loron-kalan iha nia sistema ukun nia laran to’o ohin loron. 

 

Kona ba Problema ita nia riku soin husi tasi laran, liu-liu kona ba mina no gas. Foin daudauk Xanana nia ministru sira hanesan ema drogado hotu, hodi nia kantigas oioin de’it, kanta tun no kanta sa’e, ho melodia xina mak la los ga, ho melodia mala’e nia la los ga, ou husi indoneisa maka la los ga? Ka ema mau fehuk ukun nain sira rasik nia hakarak mos ita haree momoos de’it ona I sira nungka ba subar tan sira nia aat iha ne’ebe no ne’ebe de’it.

 

Ba asuntu minarai no gas ne’e nia solusaun la’o oin sa ona iha tribunal internasional arbitrazen De Haia iha olanda ne’eba. Se maka mana no se maka lakon? Mak besik fulan ida tan rona resultadu ba desputa ne’e la iha transparenti ba povu tomak iha Timor Loro Sa’e nia laran. I xanana ho ninia ministru sira subar nia liman hodi taka metin sira nia bosok ten hodi rai rahun no ai tahan hodi so’e mai povu ki’ik no ki’ak nia matan laran. Nune’e povu ne’e beik ba beibeik kona ba ukun nain imorais no nia hala’o no ninia lala’ok no mos ninia planu estratejiku ba longu prazu ka kortu prazu, nia la iha liu fondasi ho metodu hanesan …..

Maibe sira nia fondasi ne’e fonte ida, mak ne’e ba buat aat sira ne’e ita hotu akompaina hela daudauk ho ukun nain sira nia kantiga hirak ne’e.

.

Konselhu da revolusaun husu ba Presidenti da Republika kona ba konstituisaun RDTL mak la reflete povu Timor Loro sa’e nia interse. Tan ba ida ne’e husu ba Presidenti atu dissolve parlamentu hodi konvoka elisaun anticipada ho razaun maka tuyir mai ne’e:

 

Gosta orsamentu do estadu hodi hola kareta luxu, ho mos viajen barbarak hanesan ba internasional la produktivu. Nune’e Konselho Revolusaun konsidera Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao falha total durante tinan sanolu resin tolun kontinua habokur korruptores sira.

 

Mal nutrisaun iha distritu sanolu resin tolu sa’e ba beibeik. 

 

Korrupsaun hanesan moras kankro ne’ebe da’et iha nivel hotu-hotu, resulta nasaun Republika Demokratika Ki’ak liu iha paiz asiatiku. 

 

Se ita la hamutuk halo revolusaun maka ita sei sai nasaun falhadu. Riku soin sei monu ba grupu ki’ik oan ida no povu en jeral kontinua h moris ki’ak nafatin.  

Por izemplu lei Pensaun vitalisia na pratiku la reve. Membru sira parlamentu 

Ko’alia ibun ben maibe la iha meius ka inisiativa hodi muda lei ida ne’e. Tan hetan hela benefisiu.

 

Ho razaun hirak ne’e mak Konselhu Revolusaun Povu Maubere hakarak apela ba sociedade sivil , juventude, intelektuais, akademiku, profesores, trabaliadores no sindikatu sira hotu, forca seguranca nasaun ho FDTL no mos polisia ne’ebe povu Maubere nia oan, mai ita hamutuk hodi reforca revolusaun atu kore aan husi sistema ne’ebe la favorese ba desenvolvimentu politiku, ekonomia no social iha nasaun ida ne’e nia laran. 

 

Nasaun timor Leste durante ne’e depende total ba sistema rai liur, povu Maubere kontinua sai atan tan ba kapitalista sira monopolize bu’at hotu-hotu, hodi taka dalan ba ita Timor oan hodi dezenvolve ita nia aan ba oin. Timor oan sei markar pasu, iha fatin de’it enkuantu la hamriik. Se la hamrrik agora bain hira tan. Se la’os ita se tan kamarada sira? 

 

Mehi tenke iha aksaun, la’os mehi de’it Mau Leki, ne’e sei la’e. Ita hotu sei lekirauk iha pai Natal hodi fo prezente hodi transforma Timor Leste sai singapura. 

 

Ita presiza lideranca foun ne’ebe iha integridade transparencia, akauntabilidade ho responsabilidade. Lideransa di’ak ne’ebe realistiku, katak mehi la’os tuur hodi imajina. Seim master plan ida ne’ebe hodi determina dezenvolvimentu ne’ebe integrado hakail ba setor oioin. 

 

Ita presiza mudanca radikalmente la’os hanoin malu atu hodi fahe lukru soe pensamentu ne’ebe ladun produtivu. Povu presiza de’it moris dignu tuir riku soin minerais no rekursu naturais no seluk tan ne’ebe ita iha. 

 

Ba nova jerasaun sira hotu, Governasaun ida ne’e tau hela tusan ba ita nia nasaun ba interese sira nian. Se ita tuur tane as no hodi hein milagre, ne’e sei la akonetese husi ukun nain mafiozu no kriminosu ne’ebe kontinua habokur korruptor sira I subar iha konstituisaun nia okos atu proteje sira nia aan husi aktu krime hirak ne’e.

 

Iha mundu la iha bu’at ida imposibel kuandu ita hotu iha vontade hamutuk, it abele hatun korruptor sira.

 

Mauk hakilar ho lian maka’as dehan, “bele ga la’e kamarada sira?” depois ema lubun maka hatais farda militar no civil balun hatan “bele.”

 

Mauk dala ida tan husu, “hamutuk it abele hatun korruptor sira ga la’e?” Sira hatan ho lian maka’as liu tan hakilar dehan, “Bele.”

 

Mauk Moruk kontinua dehan, “ se labele entaun ita konsiente sira hanesan nafatin ita,  susu ita nia bokur no rai nia bokur nafatin I tebe tan no tau ain ba imi nia kapas leten hodi dehan o maubere beik ten, o ba tuur iha ne’eba, o ba servisu ba ha’u no ha’u maka o nia patraun no o nia Maromak.”

 

Ita funu 75 mai iha ne’ene la’os berleki ida hanehan fali ita hanesan nia maka Maromak. Maromak ida de’it maka ita hakru’uk la’os lekirauk ida maka maromak. Ne’e la iha. 

 

Salva Nasaun abtrak, kona ba resignasaun Kay rala xanana Gusmao husi pasta Primeiru Ministru ne’e reflete husi ninia ukun no ninia hahalok ne’ebe ita temi iha leten daudaun ne’e. Portantu kona ba asuntu ida ne’e natural. Ne’e duni nia hakarak ka lakohi, nia Xanana tenke submete ba norma morais ukun natural ninian. Tenke hakruuk, hodi hakarak, hodi haraik aan husik pasta ne’ebe ke nia kaer ne’e ba Timor ida ne’ebe ke kapas bele halo dezenvolvimentu ba rai Timor Loro sa’e nia laran ho prinsipiu domin ho dame. Ne’e maka foin ita bele dehan katak buka atu serve duni ita nia povu kiik ho kiak no mukit susar ho terus.

 

Koselho Revolusaun Mabere nia kuartel jeneral Fathada ohin, iha tan extratu balun ke ha’u hateten iha ne’e, husi Konselho Revolusaun nia hanoin ho nia aksaun hodi ezije Xanana ne’ebe provizoriamente sei kaer hela nafatin pasta Primeiru Ministru I hein katak loron to’o nia bele resigna nia aan duni, konferme komitmentu ne’ebe nia halo ba nasaun no povu tomak. 

 

Ami ezije ba senhor Kay Rala Xanana Gusmao nu’udar xefe do Governu ne’ebe mos uluk hanesan lider maximu da Resistencia Armada iha ai laran, ne’ebe halo promesas barbarak ba FALINTIL no povu kiik ho mukit sira, no juventude tomak hodi dehan katak wainhira ita Timor ukun rasik aan povu tenke hetan moris di’ak. Maibe ohin loron senhor Xanana Gusmao rasik depende ba grupu sira ne’ebe uluk halo terus povu Maubere maka hetan moris di’ak mas povu mukit ho ki’ak husik ba kotuk hanesan lixu ne’ebe la fo atensaun liu. 

 

Ami ezije ba Governu no Estadu Timor Leste, atu povu Maubere tenke hetan justica hahu husi 1974 ate to’o tinan 1999. Tan ba ohin loron vitima no mutiladus de gera seidauk hetan lia los ba aktu kriminozu sira.

 

Ami ezije tenke loke justica ba autor kriminozu sira  husi 1975 too 1999.

 

Ami ezije ba Governu tenke atende rekursus naturais, riku soin Timor nian ho dignu tuir lei 139  ba interese nasional, la’os ba grupu ida maka goza iha nasaun ne’e nia laran. 

 

Ami ezije tenke resolve problema dezarmamentu ba membru FALINTIL sira iha Aileu no problemas Resistencia da Frente Armada nia let. Tan ba ohin loron membru FALINTIL sai sofre husi akontecimentu hirak ne’e to’o agora. Ne’e kontra konstituisaun artigu 11 valorize ba Resistencia  la’os halo de’it desmobilizasaun baa swain FALINTIL. Tan ba Ukun nain sira halo hanesan ne’e tan ba ninia interese mafiozu sira, sira desmobiliza aswain FALINTIL para sir abele subar sira nia bosok, sira bele lohi, sira bele na’uk no sira bele halo konforme sira nia hakarak. Ida ne’e ita la kontente. Ida ne’e ita la admite. 

 

Mauk hakilar, “rona ga la’e kamarada sira?” Apoiantes konselho revolusaun hatan ho lian maka’as dehan, “rona.”

 

Depois nia kontinua lee deklarasan dehan, “Ami husu ba Governu atu iha responsabilidade ba krize 2006ne’ebe afeta ema barak mate no terus, hodi fakar osan ba reintegra komunidade iha komunidade ne’e rasik. 

 

Ami nafatin ezije ba Governu tenke tau dignidade juventude nian, bolsu estudu no kreia kampu de servisu ba juventude sira atu evita juventude ba liur, buka serbisu hanesan fukit manu fulun. 

 

Ami ezije ba estadu no governu tenke tau lingua tetun, sai hanesan lingua administrasaun no kurikulum ba eskola sira para atu bele povu kiik no kiak sira hetan oportunidade servisu iha ita nia rain rasik. Lingua tetun hatudu ita nnia identidade kultural Timor nian rasik. 

 

Nia esplika, “ dehan Ne’e duni imi tenke hatene, maun alin sira, kamarada sira. Ita ne’e Maubere, ita nia rai doben Timor, ita nia lia fuan ne’e labele lakon nune’e ta’u fali kolonialista nia portugues iha ne’e.  Sira nia lian ne’e tenke sekundariu I ita nian maka tenke hahu uluk. Agora imi nia maun presidenti uluk ko’alia dehan tenke tau tetun mas ohin la ko’alia. Tan ba nia biografia Angela Carrascalao maka hakerek, tau portuges uitoan nia sente ho ne’e nia haluha tiha. Nia agora la defende nonok tiha. Espera ke nia toma konciensia, nia defende nasaun ida ne’e nia kultura no nia povu ida ne’e. 

 

Ami ezije ba Governu atu separa didi’ak fungsaun KAK nu’udar orgaun independent par abele ezerce nia fungsaun hodi kombate korruptor sira ne’ebe agora daudauk halo terus povu , eis FALINTIL, Klandestina no rede povu puru ne’ebe namakari iha knua 13 distritu. 

 

Husu ba Governu Timor Leste tenke valoriza (aaa….ida ne’e) dewan solidaridade mahasiswa pemuda belajar Timor-Timur, iha primeira lina hodi organiza povu Timor ba tuu liu husi dalan door to door ka odamatan ba odamatan ba konsulta popular iha tinan 1999. 

 

Ami ezije governu no Estadu atu hasai lei pensaun Vitalisa no lei imunidade.

 

Hasai sistema semi presidensial ba sistema presidensial tan ba Timor nasaun ida kiik no iha rekursu umanus no rekursu naturais naton no mos populasaun ne’ebe la too tokon ida. Maibe senhor Xanana la iha kbi’it atu kontrola no superviziona ba ninia membru Governu ne’ebe ninia estrutura bo’ot no bokur demais. 

 

Ami ezije ba Governu atu halakon krime ne’ebe beim organizadu ne’ebe dala barak hetan protesaun husi oknun membru Governu I no mos sidadaunestranjeiru balun mai ho visa no pasaporte ne’ebe hetan servisu iha instituisaun Governu no publiku nian iha Timor Leste. 

 

Ne’e maka ami hato’o no fo hatene baa mi nia maun alin sira, ami nia kamarada sira. Liu-liu ba ami nia alin I ami kompaimeiru jornalista sira, nu’udar mata dalan povu nian no imi nu’udar lian atu survey no mos atu kontrola atividades Governu ho tan organizasaun sira seluk maka imi tenke informa korektamente, informa dividamente, imparsialmente no totalmente I independentimente bu’at ne’ebe ami hateten. Ida ne’e, tau ba sira nia oin, iha demokrasia no liberdade mak ida ne’e, ita nia konstituisaun ne’e, konstituisaun ne’ebe ke kopiadu husi malae mutin nian. Konstituisaun ida ne’ebe hanesan KUHP, lei ida Indonesia nian kona ba krime nian. Konstituisaun Portugal nian, husi 74 to’o ohin loron, hasai de’it Portugal tau Timor Leste no hasai de’it distru sira iha Portugal hanesan Lisboa, Evora, Portu no Cuimbra, bu’at sira ne’e muda de’it tau iha ne’e. 

Depois ita nia kamarada Mari dehan nia konstitusionalista, nia maka defende, nia maka halo konstituisaun ne’e, BOSOK ten. Ema ida, neim Xanana, neim Mari, neim se tan se tan la halo Konstituisaun ne’e. Neim Horta. Konstituisaun ne’e malae nian sira kopia. Ita nia konstituisaun ne’e ke Republika Demoratika de Timor Leste, proklamadu unilateralmente 28/11/75 ninian konstituisaun ne’e la iha. Ohin loron ita lakon hotu. Imi jerasaun foin sa’e sira ne’e imi hakarak fali ita enjadi kaki no tangan I sira kaki no tanga halo fali ita sai ayam potong fali ba kolonialista sira dala ida no atan sira dala ida ne’e imi hakarak ka lakohi. 

 

Mauk ho ninia apoiantes sira hakilar, “ lakohi.” 

 

Mauk kontinua dehan, “ Rai ne’e timor nian, Rai ne’e ita be Timor oan rasik ninian, la iha mutin ka metan, la iha Australia ka Portuges, Indonesia no se tan, se tan. Sira mai iha ne’e kolabora ita, tenke rona ita.  Sira la’os mai iha ne’e sai ita nia patraun hodi manda fali ita. Imi nia maun Xanana maka halo, Horta maka halo, Lasama maka halo, ho tan Lu-olo no Alkatiri sira maka halo. Agora sira tabele, sira la defende povu nia interese 

 

Partidu ita nia kamarada Lu-Olo ho Alkatiri halo saida? kuandu simu envelove bobo’ot  iha kotuk lori ba loke aaaahh…….imi hateten imi nia kamarada sira labele halo muturabu lai, par alai uitoan, imi nia maun fo barak ne’e. Kuitadu Militantes sira fila ba uma hanoin, eeeehhh…ita nia maun sira ne’e ko’alia saida maka ne’e, marca da paz ita la’o……

Opozisaun dala barak dehan defende povu nia interese, ita representante povu nian iha uma fukun mas defende maka sira nia taxu. La iha tan lia fuan ida sira dehan defende povu. La iha ida iha mundu ne’e partidu opozisaun halo consensus komun iha ukun hanesan ne’e. La iha ida, ne’e bosokten, ne’e matan fuan naklosu ba osan I ita labele konsiente ida ne’e. Lu-olo, Alkatiri ka se tan se tan maka matan fuan naklosu ba osan sai husi ita nia FRENTE nian, sai…..ita dehan hanesan ne’e, ita kaer povu Maubere para tenke hatene ukun rasik aan, kaer nia destinu. 

 

Mauk hateke ba ninia limankaruk hodi hakilar, “ rona ga lae kamarada sira?” Apoiantes Mauk Moruk ne’ebe hatais farda, taka bonea mean no balun taka tan oklu metan hakilar simu dehan ho liana as, “ rona.”

 

Mauk kontinua dehan, “ida ne’e ita la foo ulun. Sa ida maka mosu iha Timor ne’e ita hotu iha ne’e. Rai ne’e ita nian, ukun ne’e ita nian, povu ne’e ita nian no hotu-hotu ita nian. Ne’e la’os ema ida nian, ema elite ida nian, ema bosok ten no lohi ten ida ninian. Rona ga la’e?

 

Masa apoiantes Mauk Moruk simu dehan, “ rona.” No Mauk Moruk mos remata ninia deskursu simu ho basa liman husi ninia emar sira maka presence iha Kuartel jeral Konselho Revolusaun maubere fatu Hada.

 
Last modified on
Tempo Semanal

Ho hakraik an Tempo Semanal hato'o komprimentos ba laitor sira katak, Jornal Tempo Semanal hahu mosu iha imi le'et atu fasilita informasaun ba imi. Tamba ne'e ami presiza ita boot sira nia tulun atu ekipa jornal ne'e nian bele halao servisu jornalismu ho didiak.

Jornalista Jornal Tempo Semanal, bandu atu hetan envelope ka sasan ruma husi fontes informasaun sira.

Website: www.temposemanal.com

Media

Copyright © 2014 Agora Tempo Intermedia Ltd. All Rights Reserved.
Online since February 01, 2013
Creative Commons License
This work by Tempo Semanal is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

Top Desktop version